![](https://iraniansocialworkers.ir/site/wp-content/uploads/982496-780x470.jpg)
معلولیت مسئله اجتماعی است: آسيب پذير بودن بيش از حد معلولين، منجر به انزوای اجتماعی آنها می شود و اغلب آن ها عملاً قادر به مشاركت در امور اجتماعي نمي باشند. مساله حمايت از افراد داراي معلوليت در کشورهاي در حال توسعه از جمله ايران در مراحل اوليه پيشرفت قرار دارد.
معلولیت به مثابه پدیده ای زیستی و اجتماعی است که تمام جوامع، صرف نظر از میزان توسعه یافتگی، اعم از کشورهای صنعتی و غیر صنعتی با آن مواجه هستند. فرهنگ لغت « وبستر» معلولیت را آن نوع از ناتوانی جسمی یا روانی می داند که مانع از مشارکت در فعالیت های معمول روزمره شخص می شود.
فهرست عناوین این مطلب
معلولیت یک مسئله اجتماعی
از نظر نوع معلوليت، برخي معلوليتها جسمي و پارهاي ذهني است که ممكن است مادرزادي، ناشي از بيماري، حادثه، سانحه و يا جنگ باشد که ميزان و درجه آن نيز متفاوت است. معلولین یک اقلیت بزرگ در جامعه اند که از جوانب مختلف حقوق آنها نادیده گرفته می شود.
فرایند توسعه روزافزون و ایجاد مخاطرات جدید برای حیات انسانی و هم چنین تغییر سبک زندگی انسان امروزی، آینده امیدوار کننده ای را به تصویر نمی کشد. سرعت بالای تغییرات در جامعه، امکان تطبیق را برای افراد جامعه به ویژه افراد معلول سخت نموده است. در حالی که معتقد به تساوی حقوق انسان ها درتمامی زمینه ها می باشیم دنیایی توسط بشر ساخته شده که از اصل و نهاد طبیعی خود به دور شده و غرق در مصنوعات است و این دنیا برای اکثر انسان های سالم ساخته شده است.
معلولیت مسئله اجتماعی است
تحولات اجتماعی و فرهنگی جامعه در دو دهه اخیر سبب شده که اشخاص معلول به میزان قابل توجهی در جامعه جذب شوند، اما برخی موانع، از حضور این قشر در جامعه جلوگیری می کند. معلولین نه تنها به لحاظ تاریخی مورد غفلت واقع شده اند و در نظام برنامه ریزی و سیاست گذاری اجتماعی جایگاهی نداشته اند، بلکه علی رغم شناسایی شرایط سخت زندگی آنها، هنوز در بسیاری از کشورها از جمله ایران در اولویت برنامه ریزی قرار ندارند. در اکثر موارد دچار به فقر و بيکاري شده اند.
آسيب پذير بودن بيش از حد معلولين، منجر به انزوای اجتماعی آنها می شود و اغلب آن ها عملاً قادر به مشاركت در امور اجتماعي نمي باشند. مساله حمايت از افراد داراي معلوليت در کشورهاي در حال توسعه از جمله ايران در مراحل اوليه پيشرفت قرار دارد.
یکی از مسائل اساسی که دنیا با آن روبرو است پدیدهای است تحت عنوان حقوق معلولان مطرح است. معلولین بعنوان انسان دارای حقوق انسانی می باشند. حق حیات اولین حق هر انسان است. وظیفه جامعه و دولت است تا کوشش نمایند بستری را باز نمایند تا حقوق انسانی افرادی که دارای معلولیت هستند به خوبی پیاده شوند. اگر به اسناد بین المللی نگاه کنیم، مسائلی که در طول تاریخ معلولان با آن روبرو بودند سیر چندان خوشایندی ندارد.
توجه به حقوق معلولین در جهان و ایران
اولین باری که کلامی از معلول در اعلامیههای جهانی مطرح میشود در سال 1924 است. در سال 1976 طرح صندوق حمایت از معلولین و نامگذاری سالی با این عنوان پیشنهاد داده شد که به این طرح جامۀ عمل نپوشاندند.
تا سال 1981 که سال معلولین نام نهاده شد تا از نظرها فراموش نشود که 10% از جامعه بشری ناتوانانی هستند به نام معلولین. اما در سال 1981 نتوانستند کمکی به جامعه معلولین نمایند تا اینکه تصمیم گرفتند برنامهای جامع و مدون در طی یک دهه از سال 1983 تا 1992 ابلاغ نمایند.
با این حال تدوين كنوانسيون مربوط به حقوق اشخاص معلول در سال 2006 توسط مجمع عمومي سازمان ملل متحد نقطه عطفي در حمايت از حقوق افراد مزبور تلقي مي شود. اين كنوانسيون در پي شناسايي رفع تبعيض و ايجاد فرصت هاي برابر بين معلولين و ساير افراد مي باشد. در ایران نیز سابقه تدوین قانون جامع حمایت از حقوق معلولان در ایران، به سال های منتهی به سال 83 باز می گردد.
زمانی که مسئولان سازمان بهزیستی کشور به این جمع بندی رسیدند که باید یک سند قانونی برای پیشبرد اهداف حوزه معلولان در دست داشته باشند. بعدها پس از بازنگری و تدوین نهایی، این طرح به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید که در این نوشتار به اختصار به مواردی از آن اشاره می کنیم. ماده 1 و 2 قانون جامع حمایت از حقوق معلولین تاکید می کند دولت موظف است زمینه های لازم را برای تأمین حقوق معلولین، فراهم و حمایتهای لازم را از آنها به عمل آورد.
کلیه وزارتخانه ها، سازمانها و مؤسسات و شرکتهای دولتی و نهادها ی عمومی و انقلابی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمانها، اماکن عمومی، معابر و وسایل خدماتی به نحوی عمل نمایند که امکان دسترسی و بهره مندی از آنها برای معلولین همچون افراد عادی فراهم گردد و یا ماده 7 این قانون مطرح می کند دولت موظف است جهت ایجاد فرصتهای شغلی برای افراد معلول تسهیلات لازم را مبذول نماید.
مسئله معلولیت در ایران
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اصل نوزدهم تا بیست و یکم، چهل و سوم و … زمینه ی ایجاد برابری را در جامعه بوجود آورده است و صریحاً مواردی از این برابری ها را بیان می نماید. مـدیران ارشد جامعه از توانبخشی معلـولین سخـن ها فراوان می گویند در حالی که برای رسیدن به این هدف مهم ابتدا باید مسایل و نیازمندیهای آنها شناسایی و سپس برای رفع آن، اقدامات لازم صورت گیرد.
همچنین نیاز به مداخلات و ابزارهای می باشد چرا که فضاهای شهری و بیرون از خانه فاقد شرایط لازم برای حضوراین قشر در جامعه می باشد. مسایل مختلفی وجود دارد که زمینه را برای احقاق حقوق معلولین و توانبخشی آنها سخت نموده است. مواردی از قبیل: مناسب نبودن فضاهای شهری، عدم حمایت مناسب بیمه ها و خدمات درمانی، فقر خانواده ها، ناتوانی در تأمین هزینه ها، محدودیت در تعاملات اجتماعی اعضای خانواده، هزینه بر بودن عادی سازی فعالیت معلولین، نبود راهبردهای مناسب در خصوص معلولین و … فرایند حضور معلولین در فضاهای اجتماعی را با مشکل مواجه می سازد.
کشور ما بر خلاف جوامع توسعه یافته نتوانسته است کیفیت زندگی این افراد و خانواده های آنها را فراهم نماید. مقایسه مشاهدات حضور معلولین در کشورهای توسعه یافته با ایران در نگاه اول ممکن است این ذهینیت را ایجاد نماید که تعداد معلولین کشور ما کمتر است. در حالی که شرایط حضور معلولین در فضای عمومی در ایران فراهم نمی باشد.
اکثر این افراد حتی برای رفع نیازهای اولیه خود به تنهایی نمیتوانند از منزل خارج شوند از این رو، فضاهای شهری مناسب از عناصر مهمی که می تواند اشخاص معلول را به جامعه برگرداند و حتی با برنامه ریزی صحیح می توان این قشر را از انزوا خارج ساخت و از حضور فعال و مشارکت آنان در فعالیتهای اجتماعی- اقتصادی بهره گرفت. به طور کلی می توان نتیجه گرفت که معلولیت بیشتر از آنکه مسئله ای فردی باشد یک مسئله اجتماعی است.
نتیجه گیری
حمایت از معلولین نیازمند به سیاستها و برنامه هایی است با رویکردی اولاً پشگیرانه، تا با ارتقای سطح سلامت جامعه، برنامه های اجتماع محور، آموزش از طریق رسانه ها از رشد معلولیت جلوگیری شود و ثانیا با فراهم نمودن و مناسب سازی فرصتهای اجتماعی شرایط عادلانه ای را برای حضور و مشارکت فعال و پررنگ معلولان فراهم آورد. این امر نیازمند تغییر در نگرش مسئولین و کارفرمایان نسبت به حقوق معلولین و اجرایی کردن قوانین موجود است.
منابع و ماخذ
– صادقی فسایی، سهیلا(1392) معلولیت؛ نیمه پنهان جامعه: رویکرد اجتماعی به وضعیت معلولین در سطح جهان و ایران
– قانون جامع حمایت از حقوق معلولین به نقل از سایتhttp://icbar.ir
– نصیب، سید محمدحسین و همکاران(1390) نگرشی بر وضعیت حقوقی معلولان در ایران( در پرتو حمایت های رفاهی و مدنی دولت)، نشریه حقوق اساسی شماره 16.